Thách thức mới.

Việt Nam là quốc gia cung cấp một phần lớn nhu cầu đồ gỗ trên thế giới và EU là thị trường lớn thứ hai của nhà XK sản phẩm gỗ Việt Nam (sau Mỹ). Đây cũng là hai thị trường có quy định rất nghiêm ngặt về sản phẩm gỗ NK, để đảm bảo sản phẩm gỗ được NK vào các thị trường này thì nguồn nguyên liệu gỗ hợp pháp là yếu tố quan trọng hàng đầu. Bà Giullana Torta, Tổng cục Môi trường Ủy ban châu Âu cho biết: “Gỗ và các sản phẩm được cấp giấy phép FLEGT sẽ được coi là gỗ và các sản phẩm gỗ có nguồn gốc hợp pháp. Các quốc gia kí kết Hiệp định đối tác tự nguyện (VPA) về FLEGT sẽ có thể XK một cách hiệu quả vào thị trường EU mà không bị kiểm tra hoặc không phải đáp ứng thêm các yêu cầu khác về tính hợp pháp. Ngoài ra, DN XK có được thị phần lớn hơn, bán được với giá cao hơn và có được các thị trường mới. Đồng thời củng cố ngành lâm sản trong nước, giảm cơ hội xảy ra tham nhũng gỗ bất hợp pháp ở trong nước và trên khu vực. Qua đó, uy tín và tính minh bạch cho quốc gia được tăng lên khi được coi là một quốc gia ít rủi ro hoặc không có rủi ro về thương mại gỗ trên toàn thế giới”.

Đồng quan điểm này, ông Hans Farnhammer, Trưởng Bộ phận Hợp tác quốc tế Phái đoàn EU tại Việt Nam cho rằng: “Ở cấp độ toàn cầu, các thị trường tiêu dùng đang thay đổi và ViệtNam cần phải chuẩn bị cho những thay đổi đó. Trong bối cảnh này, quá trình VPA-FLEGT sẽ hỗ trợ Việt Nam trong việc đáp ứng với những thay đổi này của thị trường, đồng thời thúc đẩy toàn bộ ngành lâm nghiệp và chế biến gỗ”.Đánh giá về chương trình FLEGT, ông Hà Công Tuấn, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Lâm nghiệp nhấn mạnh: "Chứng chỉ FLEGT khẳng định các quá trình sản xuất từ nguyên liệu cho đến lúc XK là hợp pháp. Nếu được cấp giấy phép, hàng XK vào EU sẽ có được những ưu đãi. Nếu không có, phải làm những kê khai nguồn gốc gỗ rất chặt chẽ, chứ họ không bắt buộc 100% DN XK vào EU phải có giấy phép này".Nói về khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn cấp giấy phép FLEGT của các DN Việt Nam, bà Giullana Torta cho rằng: “Hiệp định VPA về FLEGT với Việt Nam là thách thức. Bởi vì, Việt Nam là trung tâm chế biến gỗ, nhưng hiện phụ thuộc vào nguồn gỗ NK. Ngoài ra, Việt Nam có nhiều điểm để vận chuyển gỗ vào đất liền do vậy khiến cho việc xây dựng hệ thống đảm bảo tính pháp lí của gỗ trở nên phức tạp hơn.

"Vì thế, hai bên cần hợp tác xây dựng được một lộ trình đàm phán VPA và các giải pháp hữu hiệu nhất để tháo gỡ được các điểm quan trọng này" - bà Giullana nói.

Ông Hà Công Tuấn tỏ ra lạc quan: “Các DN chế biến gỗ lớn của chúng ta đang XK vào các thị trường rất khó tính như Nhật Bản, Mĩ, Australia... mà đảm bảo được thì tôi tin rằng chắc chắn sẽ đáp ứng được yêu cầu của EU. Các DN không đáp ứng được thì phải tìm cách thích ứng với nó. Không thể làm khác được. Đã XK hàng hóa vào EU thì phải tuân thủ yêu cầu của họ”.

"Không phải bây giờ chúng ta mới nhận thấy sự biến đổi của thị trường theo hướng quản lí bền vững. Chúng ta đã phải thích ứng và thực thi với đạo luật Lacey của Hoa Kì từ tháng 4-2010. Rất phấn khởi là lượng XK đồ gỗ vào châu Âu và Hoa Kì tiếp tục tăng. Không có một DN nào của chúng ta bị phía Hoa Kì và EU bắt phạt vì vi phạm pháp luật của họ. Điều đó cho thấy các DN của ta có khả năng thích ứng rất nhanh" - Ông Hà Công Tuấn nói.

Lo ngại chồng chéo chứng chỉ.

Tuy nhiên, nhiều DN lo ngại việc thêm giấy phép FLEGT sẽ làm dày thêm các loại chứng nhận mà DN đang phải thực hiện. Đại diện một DN chế biến và XK gỗ băn khoăn: "Để XK được vào các thị trường quốc tế, chúng tôi đã phải đầu tư xây dựng và xin cấp FSC, CoC. Vậy, EU có chấp nhận những chứng chỉ đó hay không, hay là chúng tôi nhất định phải có giấy phép FLEGT mới XK vào được thị trường EU. Nếu EU không chấp nhận, thì phải chăng chúng tôi phải áp dụng quá nhiều chứng chỉ?"

Chia sẻ về vấn đề này, bà Giullana cho rằng: “Nếu DN được cấp chứng chỉ rồi, có cần giấy chứng nhận FLEGT nữa hay không thì chúng tôi chưa trả lời được. Vấn đề này phải chờ đàm phán giữa hai bên. Bởi vì, chúng tôi cần xem xét nó có phù hợp với những quy định trong chứng chỉ FLEGT hay không. Và làm thế nào để hài hòa hóa các loại chứng chỉ chúng ta sẽ thảo luận sau".

Trước băn khoăn tất cả các nước thành viên EU có công nhận chứng nhận FLEGT đối với sản phẩm đồ gỗ XK vào nước họ, bà Giullana Torta tiếp tục khẳng định: Giấy chứng nhận FLEGT áp dụng cho cả 27 thành viên EU, được tất cả các thành viên công nhận. DN XK vào EU sẽ không phải thêm quy định nào khác vì FLEGT hài hòa hóa quy định của các quốc gia EU. Nếu không có FLEGT, DN sẽ bị ràng buộc bởi những quy chế khác.

Việc loại trừ NK gỗ khai thác bất hợp pháp hoặc gỗ đáng ngờ vào thị trường EU, Hoa Kỳ đặt ra thách thức với sự tăng trưởng và danh tiếng của ngành chế biến đồ gỗ XK của Việt Nam. Vừa phải đối phó với bộn bề khó khăn do những hạn chế nội tại của nền kinh tế, ngành gỗ ViệtNam lại phải đảm bảo tính hợp pháp và bền vững của nguồn nguyên liệu gỗ. Theo lộ trình, chứng nhận FLEGT sẽ có hiệu lực vào tháng 3 năm 2013. Theo ông Hứa Đức Nhị, Thứ trưởng Bộ NN & PTNT, việc Việt Nam tuyên bố đàm phán với EU về VPA/FLEGT thể hiện sự ủng hộ  và cam kết của Chính phủ, nhân dân Việt Nam trong cuộc chiến chống buôn bán và sử dụng gỗ bất hợp pháp từ bất cứ nguồn nào. Để làm được việc này, bên cạnh những biện pháp mạnh mẽ của Chính phủ, còn đòi hỏi sự chủ động, tích cực tham gia của các DN, các chủ rừng, các tổ chức dân sự xã hội đồng thời sự hỗ trợ của cộng đồng các nhà tài trợ quốc tế.